Tiêu chuẩn môi trường và xã hội số 7 (ESS7) của Ngân hàng Thế giới áp dụng cho nhóm người có các đặc điểm của người bản địa. Tại Việt Nam, các dự án thường dùng thuật ngữ "dân tộc thiểu số" và lập Kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số (EMDP); ESS7 cho phép bên vay đề nghị dùng thuật ngữ phù hợp với bối cảnh quốc gia (ESS7, đoạn 6). ESS7 của ADB, áp dụng từ năm 2026, đặt yêu cầu tương tự.
Bốn đặc điểm để nhận diện (ESS7, đoạn 8)
Nhóm chịu tác động thuộc phạm vi ESS7 khi có, ở các mức độ khác nhau, các đặc điểm:
- Tự nhận là một nhóm văn hóa, xã hội riêng biệt và được người khác thừa nhận.
- Gắn bó tập thể với nơi cư trú, lãnh thổ truyền thống hoặc khu vực sử dụng theo mùa và tài nguyên thiên nhiên ở đó.
- Có thiết chế văn hóa, kinh tế, xã hội hoặc chính trị theo phong tục, khác với xã hội chủ đạo.
- Có ngôn ngữ hoặc phương ngữ riêng.
Tham vấn có ý nghĩa
Tham vấn theo ESS10 phải phù hợp văn hóa, bảo đảm sự tham gia của phụ nữ và các thế hệ. Với đồng bào dân tộc thiểu số, việc tham vấn cần thông qua các thiết chế đại diện như già làng, trưởng bản, hội đồng thôn bản; dành đủ thời gian cho cách ra quyết định của cộng đồng; và để cộng đồng tham gia thiết kế biện pháp có thể tác động đến họ (ESS7, đoạn 23).
Ba trường hợp phải có FPIC (ESS7, đoạn 24)
- Dự án tác động bất lợi đến đất đai, tài nguyên thiên nhiên thuộc sở hữu truyền thống hoặc sử dụng theo phong tục.
- Dự án làm cộng đồng phải di dời khỏi đất đai, tài nguyên đó.
- Dự án tác động đáng kể đến di sản văn hóa có ý nghĩa với bản sắc, văn hóa, tinh thần của cộng đồng.
FPIC được xác lập thế nào (ESS7, đoạn 25–27)
- Phạm vi gồm thiết kế dự án, cách thức thực hiện và kết quả dự kiến liên quan đến rủi ro, tác động.
- Dựa trên tham vấn có ý nghĩa và thương lượng thiện chí; quá trình, kết quả và ý kiến khác biệt phải được ghi lại.
- FPIC là sự ủng hộ tập thể của cộng đồng, không đòi hỏi nhất trí tuyệt đối.
- Nếu không đạt được FPIC, phần dự án liên quan không được tiếp tục; nếu dự án vẫn triển khai các phần khác, phải bảo đảm không gây tác động bất lợi cho cộng đồng đó, ví dụ điều chỉnh tuyến đường để tránh khu đất bị ảnh hưởng.
Kế hoạch và cam kết
Bên vay lập kế hoạch có thời hạn, tương xứng với rủi ro và tác động, tham vấn với cộng đồng (ESS7, đoạn 13). Khi đồng bào dân tộc thiểu số là đối tượng hưởng lợi duy nhất hoặc chủ yếu, các nội dung của kế hoạch có thể lồng ghép vào thiết kế dự án mà không cần kế hoạch riêng (đoạn 15). Khi chưa xác định địa điểm hoặc tiểu dự án, lập khung kế hoạch. Các hành động đã thỏa thuận được đưa vào Kế hoạch cam kết môi trường và xã hội (ESCP) (đoạn 28).