Ngày 04/01/2022, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) công bố bản sửa đổi Hướng dẫn về cân nhắc môi trường và xã hội (JICA Guidelines for Environmental and Social Considerations), lần sửa đổi đầu tiên sau 12 năm. Theo tài liệu hỏi đáp của JICA, Hướng dẫn 2022 áp dụng cho dự án có đề nghị chính thức gửi Chính phủ Nhật Bản từ tháng 4/2022; dự án đề nghị trước ngày 31/3/2022 tiếp tục theo Hướng dẫn năm 2010.
Điểm mới chính
- Khí nhà kính: Dự án dự kiến phát thải trên 25.000 tấn CO₂ tương đương mỗi năm (phạm vi 1) phải ước tính và công bố lượng phát thải trước khi thực hiện; các khí gồm CO₂, CH₄ và N₂O.
- Công bố báo cáo đánh giá môi trường: Thay đổi cách công bố để khuyến khích công khai và đối thoại sớm từ giai đoạn hình thành dự án. Với dự án nhóm A, báo cáo phải được công bố ít nhất 120 ngày trước khi ký văn kiện thỏa thuận.
- Sự tham gia của người bị ảnh hưởng: Tăng cường các biện pháp bảo đảm người bị ảnh hưởng được tham gia phù hợp.
- Tái định cư và dân tộc thiểu số: Với dự án nhóm A có tái định cư không tự nguyện quy mô lớn, kế hoạch hành động tái định cư phải được công bố trước khi thẩm định môi trường; kế hoạch cho người bản địa (tại Việt Nam thường là đồng bào dân tộc thiểu số) cũng vậy khi cần có biện pháp riêng. JICA khuyến khích các kế hoạch này có đủ các nội dung theo ESS5 và ESS7 của Ngân hàng Thế giới.
- Thủ tục khiếu nại: Nhấn mạnh tính độc lập, trung lập của người xem xét khiếu nại, kéo dài thời gian điều tra và tạo thuận lợi hơn cho việc gửi khiếu nại.
Lưu ý khi chuẩn bị dự án vốn JICA
Ban quản lý dự án nên lập kế hoạch thời gian cho việc công bố báo cáo ĐTM, kế hoạch tái định cư và kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số ngay từ khi lập tiến độ chuẩn bị dự án, vì các mốc công bố gắn với thời điểm thẩm định và ký kết. Với dự án năng lượng, giao thông hoặc công nghiệp có phát thải lớn, cần ước tính khí nhà kính sớm. Do JICA tham chiếu các tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới, việc đối chiếu yêu cầu của JICA, Ngân hàng Thế giới và pháp luật Việt Nam giúp nhận diện khoảng trống ngay từ đầu.