Nguyên tắc Xích đạo (Equator Principles, EP) là khung quản lý rủi ro môi trường và xã hội do các tổ chức tài chính tự nguyện tham gia (EPFI) áp dụng khi xác định, đánh giá và quản lý rủi ro của dự án được tài trợ. Phiên bản thứ tư (EP4) có hiệu lực từ ngày 01/10/2020. Với chủ dự án tư nhân tại Việt Nam vay vốn ngân hàng quốc tế hoặc tham gia khoản vay hợp vốn, EP4 thường là yêu cầu đầu tiên trong thẩm định môi trường và xã hội của bên cho vay.
Phạm vi áp dụng
EP áp dụng cho mọi ngành, với năm sản phẩm tài chính:
- Tư vấn tài trợ dự án và tài trợ dự án khi tổng vốn đầu tư từ 10 triệu USD trở lên.
- Khoản vay doanh nghiệp gắn với dự án, khi phần lớn khoản vay dành cho dự án mà khách hàng kiểm soát vận hành, tổng khoản vay và phần cam kết của EPFI đều từ 50 triệu USD và thời hạn từ hai năm.
- Khoản vay bắc cầu dưới hai năm, dự kiến tái cấp vốn bằng một trong các khoản vay trên.
- Tái cấp vốn và tài trợ mua lại dự án đã được tài trợ theo EP, khi quy mô chưa thay đổi đáng kể và dự án chưa hoàn thành.
Nước được chỉ định và nước không được chỉ định
"Nước được chỉ định" (Designated Countries) là các nước vừa là thành viên OECD vừa thuộc nhóm thu nhập cao theo Ngân hàng Thế giới; danh sách công bố trên trang của Hiệp hội EP. Việt Nam không thuộc danh sách này. Vì vậy, dự án tại Việt Nam được đánh giá theo Tiêu chuẩn hoạt động về môi trường và xã hội của IFC (IFC Performance Standards) và Hướng dẫn về môi trường, sức khỏe và an toàn (EHS Guidelines) của Nhóm Ngân hàng Thế giới, bên cạnh pháp luật Việt Nam.
Những điểm mới của EP4
- Rủi ro khí hậu: đánh giá rủi ro biến đổi khí hậu là bắt buộc với dự án loại A, loại B và dự án có tổng phát thải phạm vi 1 và 2 dự kiến trên 100.000 tCO2e/năm; với nhóm dự án phát thải lớn, phải phân tích phương án ít phát thải khí nhà kính hơn. Báo cáo khí hậu của EPFI theo khuyến nghị của TCFD.
- Quyền con người: thẩm định có xem xét tác động bất lợi tiềm tàng đến quyền con người, tham chiếu Nguyên tắc hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về kinh doanh và quyền con người.
- Người bản địa: dự án ảnh hưởng đến cộng đồng người bản địa cần quá trình tham vấn và tham gia có thông tin nhằm đạt được sự đồng thuận tự do, trước và được thông tin (FPIC), tham chiếu Tiêu chuẩn hoạt động số 7 của IFC.
- Phạm vi mở rộng: bổ sung khoản vay doanh nghiệp gắn với dự án cho chính quyền và tái cấp vốn, mua lại dự án.
Chủ dự án cần chuẩn bị gì
Với dự án loại A và loại B, chủ dự án thường phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường và xã hội theo chuẩn IFC, hệ thống quản lý môi trường và xã hội, kế hoạch tham vấn các bên liên quan, cơ chế khiếu nại, Kế hoạch hành động EP (EPAP) đưa vào điều khoản hợp đồng vay, và được tư vấn độc lập rà soát. Báo cáo ĐTM được phê duyệt theo pháp luật Việt Nam là điều kiện cần nhưng thường chưa đủ; khoảng trống giữa ĐTM và yêu cầu của IFC cần được xác định sớm để không làm chậm tiến độ giải ngân.