QCVN, Hướng dẫn EHS, WHO và US EPA: chọn tiêu chuẩn và phương pháp tham chiếu trong đánh giá môi trường

Trong đánh giá tác động môi trường và xã hội cho dự án có vốn quốc tế, câu hỏi thường gặp là áp dụng tiêu chuẩn nào và chứng minh bằng phương pháp nào. Có thể phân biệt hai nhóm: giới hạn tuân thủ (dự án phải đạt) và phương pháp kỹ thuật (cách tính toán, dự báo để chứng minh mức tuân thủ).

Giới hạn tuân thủ

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) là yêu cầu pháp lý bắt buộc tại Việt Nam. Ví dụ, QCVN 05:2023/BTNMT về chất lượng không khí, ban hành kèm Thông tư 01/2023/TT-BTNMT, thay thế QCVN 05:2013/BTNMT và QCVN 06:2009/BTNMT; giới hạn bụi PM2.5 trung bình năm là 25 µg/m³.
Hướng dẫn EHS của Nhóm Ngân hàng Thế giới áp dụng khi dự án vay vốn IFC, ngân hàng theo Nguyên tắc Xích đạo và nhiều nhà tài trợ khác. Khi QCVN khác Hướng dẫn EHS, dự án phải đạt mức nghiêm ngặt hơn, trừ khi có giải trình được bên cho vay chấp thuận.
Hướng dẫn chất lượng không khí toàn cầu của WHO, ban hành ngày 23/9/2021, hạ mức hướng dẫn PM2.5 trung bình năm từ 10 xuống 5 µg/m³ và trung bình 24 giờ từ 25 xuống 15 µg/m³. Hướng dẫn EHS chung dẫn chiếu Hướng dẫn chất lượng không khí hiện hành của WHO khi nước sở tại không có tiêu chuẩn.

Chênh lệch giữa QCVN và WHO là đáng kể (PM2.5 trung bình năm: 25 so với 5 µg/m³). Nhiều khu vực tại Việt Nam có nồng độ nền đã vượt mức hướng dẫn của WHO; khi đó, theo Hướng dẫn EHS chung, mức gia tăng ô nhiễm do dự án phải nhỏ nhất có thể và chỉ chiếm một phần nhỏ của tiêu chuẩn áp dụng, và báo cáo cần trình bày rõ nồng độ nền, phần đóng góp của dự án và tổng nồng độ.

Phương pháp kỹ thuật của US EPA

US EPA không phải cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam, nhưng một số công cụ của cơ quan này được dùng rộng rãi trong đánh giá môi trường quốc tế:

AERMOD: mô hình phát tán khí thải được US EPA chọn làm mô hình ưu tiên trong Hướng dẫn về mô hình chất lượng không khí (Phụ lục W, 40 CFR Phần 51), theo quy định công bố ngày 09/11/2005 và có hiệu lực từ 09/12/2005; Hướng dẫn được cập nhật năm 2017.
AP-42: bộ hệ số phát thải chất ô nhiễm không khí, xuất bản từ năm 1972, ấn bản thứ năm năm 1995 và được bổ sung theo từng chương, bao quát hơn 200 loại nguồn thải. Hệ số phát thải phục vụ ước tính khi chưa có số liệu đo đạc; độ tin cậy phụ thuộc chất lượng dữ liệu gốc của từng hệ số.

Khi dùng các công cụ này, báo cáo nên nêu rõ phiên bản mô hình, số liệu khí tượng đầu vào, hệ số phát thải và mức độ tin cậy của chúng, để cả cơ quan thẩm định trong nước và chuyên gia của bên cho vay có thể kiểm tra lại kết quả.

QCVN, Hướng dẫn EHS, WHO và US EPA: chọn tiêu chuẩn và phương pháp tham chiếu trong đánh giá môi trường

Giới hạn tuân thủ

Phương pháp kỹ thuật của US EPA

Nguồn