Tiêu chuẩn môi trường và xã hội số 2 (ESS2) của Ngân hàng Thế giới về lao động và điều kiện làm việc yêu cầu bên vay lập Quy trình quản lý lao động (Labor Management Procedures, LMP): văn bản nêu cách quản lý người lao động của dự án theo pháp luật quốc gia và ESS2 (ESS2, đoạn 9). ESS2 của ADB trong Khung chính sách môi trường và xã hội áp dụng từ năm 2026 cũng đặt yêu cầu tương tự.
Bốn nhóm người lao động của dự án (ESS2, đoạn 3)
- Lao động trực tiếp: do bên vay, chủ dự án, cơ quan thực hiện tuyển dụng hoặc thuê để làm việc cho dự án.
- Lao động theo hợp đồng: do bên thứ ba (nhà thầu, nhà thầu phụ, đơn vị cung cấp nhân lực) tuyển dụng để làm công việc thuộc chức năng cốt lõi của dự án.
- Lao động của nhà cung cấp chính: làm việc cho nhà cung cấp hàng hóa, vật liệu thiết yếu cho dự án một cách thường xuyên.
- Lao động cộng đồng: người dân tham gia đóng góp công lao động cho dự án.
Nội dung LMP cần có
- Đánh giá nhu cầu, số lượng, thời gian và đặc điểm từng nhóm lao động, kể cả lao động di cư.
- Tóm tắt các quy định của pháp luật lao động và an toàn, vệ sinh lao động áp dụng; ở điểm nào pháp luật quốc gia đã đáp ứng ESS2 thì không cần nhắc lại.
- Tuổi lao động tối thiểu: LMP phải xác định tuổi tối thiểu, không thấp hơn 14 tuổi trừ khi pháp luật quốc gia quy định cao hơn; người từ tuổi tối thiểu đến dưới 18 tuổi không được làm công việc nguy hiểm (ESS2, đoạn 17–19).
- Cấm lao động cưỡng bức dưới mọi hình thức, không sử dụng người bị mua bán (ESS2, đoạn 20).
- Cơ chế khiếu nại riêng cho người lao động, tách khỏi cơ chế khiếu nại của cộng đồng theo ESS10; người lao động được thông báo khi tuyển dụng và được bảo vệ khỏi trả thù (ESS2, đoạn 21–23).
- An toàn, sức khỏe nghề nghiệp: nhận diện mối nguy, biện pháp phòng ngừa, huấn luyện có hồ sơ, báo cáo sự cố, ứng phó khẩn cấp; người lao động được rời khỏi nơi làm việc khi có nguy hiểm trước mắt mà không bị xử lý (ESS2, đoạn 24–30).
- Cách chủ dự án yêu cầu và giám sát nhà thầu thực hiện LMP, đưa vào hồ sơ mời thầu và hợp đồng (ESS2, đoạn 31–33).
Một số điểm cần đối chiếu với pháp luật Việt Nam
- Tuổi lao động: Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 cho phép sử dụng người chưa thành niên trong một số công việc với điều kiện chặt chẽ. Với dự án xây dựng, LMP thường đặt độ tuổi tối thiểu là 18 cho mọi công việc tại công trường để loại bỏ rủi ro công việc nguy hiểm.
- Giờ làm thêm: Bộ luật Lao động giới hạn làm thêm không quá 40 giờ/tháng và 200 giờ/năm; một số ngành, công việc được làm đến 300 giờ/năm với sự đồng ý của người lao động và phải thông báo cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh (Điều 107; Nghị định 145/2020/NĐ-CP, Điều 61, 62). LMP nên yêu cầu nhà thầu lưu chấm công để giám sát.
- Tiền lương tối thiểu: từ 01/01/2026, mức lương tối thiểu tháng theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP là 5.310.000 đồng (vùng I), 4.730.000 đồng (vùng II), 4.140.000 đồng (vùng III) và 3.700.000 đồng (vùng IV).
- Khiếu nại: pháp luật Việt Nam có thủ tục giải quyết tranh chấp lao động và khiếu nại về lao động; cơ chế khiếu nại của dự án bổ sung chứ không thay thế các kênh này.